Sözlük
Anahtar terimlerin basit tanımları; her biri ilgili ana konuya bağlanır.
Temel terimlerin A–Z tanımları; her biri kendi ana konusuna yönlendirir. Girdiler İngilizce terimin baş harfine göre (A–Z) sıralanır ve İngilizce terim parantez içinde gösterilir. Biçim (spec §13):
**Terim** — sade tanım. *[Wikipedia](url)* (isteğe bağlı) — bkz. Konu N.N — Başlık.
Bu sözlük, anadili Türkçe olan bir kişinin gözden geçirmesini beklemektedir.
A
ADKAR — Jeff Hiatt tarafından Prosci için geliştirilen; farkındalık, istek, bilgi, yetenek ve pekiştirmeden oluşan bir değişim modeli. Wikipedia — bkz. Konu 5.8 — Kurumsal Değişim ve Benimseme.
Çevik (Agile, agile software development) — 2001'de üzerinde uzlaşılan değerlere ve ilkelere dayanan, küçük adımlarla teslimat yapan ve geri bildirimden öğrenen sürekli yazılım teslimatı yaklaşımlarının şemsiye terimi. Wikipedia — bkz. Konu 1.3 — Çevik Yazılım Geliştirme.
Çevik öğrenme (Agile learning) — Çevik proje yöntemlerini, özellikle Scrum'ı, öğrenmeye uygulamak: öğrenme ile yapmayı dönüşümlü sürdüren kısa döngüler; bir sponsor, bir koç ve bir ekip. Wikipedia — bkz. Konu 1.10 — Çevik Öğrenme.
Çevik yönetim (Agile management) — Çevik ve yalın fikirleri ekip ve proje yönetimine, özellikle ürün geliştirmeye uygulamak; resmî bir standart değil, gayriresmî bir terimdir. Wikipedia — bkz. Konu 1.9 — Çevik Yönetim.
Çevik Manifesto (Agile Manifesto) — 2001'de Snowbird, Utah'ta 17 uygulayıcının yazdığı, dört değer çiftinden oluşan bildiri. Wikipedia — bkz. Konu 1.1 — Çevik Manifesto.
Çevik ilkeler (Agile principles) — Çevik Manifesto'nun arkasındaki, değerlerini gündelik işe uyarlayan on iki ilke. — bkz. Konu 1.2 — Çevik İlkeler.
AIOps — BT operasyonlarını otomatikleştirmek ve iyileştirmek için yapay zekayı, makine öğrenmesini ve büyük veri analitiğini kullanmak; 2016'da Gartner tarafından tanımlanmıştır. Wikipedia — bkz. Konu 6.2 — BT Hizmet Yönetiminde Yapay Zeka.
Uyarı (Alert) — Bir kişiye iletilen bildirim; bilet, e-posta veya çağrı cihazı mesajı olarak gelir. — bkz. Konu 3.10 — İzleme ve Etkinlik Yönetimi.
Varlık etiketi (Asset tag) — Bir cihaza iliştirilen veya kaydedilen, yaşam döngüsü boyunca izlenebilmesini sağlayan benzersiz tanımlayıcı. — bkz. Konu 4.3 — Donanım Varlık Yönetimi.
Erişilebilirlik (Availability) — Bir hizmetin, kullanıcıların ihtiyaç duyduklarını ihtiyaç duydukları anda yapabilme yeteneği; çoğunlukla bir dönem içinde yüzde olarak ifade edilir. Wikipedia — bkz. Konu 3.11 — Erişilebilirlik, Kapasite ve Performans.
B
Temel çizgi, konfigürasyon (Baseline, configuration) — Üzerinde uzlaşılmış bir başvuru yapılandırması; temel çizgi oluşturulduktan sonra değişiklikler resmî denetimden geçer. Wikipedia — bkz. Konu 4.4 — Yapılandırma Yönetimi.
Suçlamasız sonradan inceleme (Blameless postmortem) — Bir olayı, etkisini, nedenlerini ve eylemlerini kişileri veya ekipleri suçlamadan kaydeden inceleme. — bkz. Konu 3.2 — Olay Yönetimi.
İş etki analizi (Business impact analysis, BIA) — Kesintilerin operasyonları nasıl etkilediğini belirleme ve değerlendirme, kurtarma önceliklerini saptama yöntemi. Wikipedia — bkz. Konu 3.12 — Hizmet Sürekliliği Yönetimi.
C
Kapasite planlaması (Capacity planning) — Bir kuruluşun değişen talebi karşılamak için ihtiyaç duyduğu kapasiteyi belirlemek; BT'de kapasite yönetimiyle eş anlamlıdır. Wikipedia — bkz. Konu 3.11 — Erişilebilirlik, Kapasite ve Performans.
Değişiklik sağlama (Change enablement) — Yararlı değişikliklerin güvenle ilerlemesi için değişikliklerin değerlendirilmesini, yetkilendirilmesini ve zamanlanmasını sağlayan ITIL 4 uygulaması. — bkz. Konu 3.4 — Değişiklik Sağlama.
Değişiklik başarısızlık oranı (Change fail rate) — Geri alma veya acil düzeltme gibi anında müdahale gerektiren dağıtımların payı (DORA). — bkz. Konu 3.4 — Değişiklik Sağlama.
Değişiklik teslim süresi (Change lead time) — Bir değişikliğin sürüm denetimine işlenmesinden üretimde dağıtılmasına kadar geçen süre (DORA). — bkz. Konu 3.4 — Değişiklik Sağlama.
Geri ücretlendirme (Chargeback) — Tüketicilere kullandıkları hizmetler için fatura kesmek veya maliyeti kendi bütçelerine yansıtmak. — bkz. Konu 4.5 — BT Mali Yönetimi ve FinOps.
COBIT — ISACA'nın, iş hedeflerini BT hedeflerine bağlayan BT yönetişimi ve yönetimi çerçevesi. Wikipedia — bkz. Konu 2.7 — BT Hizmet Yönetimi Çerçeveleri ve Standartları.
Ortak kod sahipliği (Collective code ownership) — Ekipteki herkesin kodun herhangi bir bölümünü değiştirebildiği bir Extreme Programming uygulaması. Wikipedia — bkz. Konu 1.6 — Extreme Programming.
Uygulama topluluğu (Community of practice) — Bir konuya duyduğu ilgiyi veya tutkuyu paylaşan ve düzenli etkileşimle onu daha iyi yapmayı öğrenen grup. Wikipedia — bkz. Konu 5.8 — Kurumsal Değişim ve Benimseme.
Yapılandırma öğesi (Configuration item, CI) — Yapılandırması izlenen, nitelikleri ve diğer öğelerle ilişkileri olan bileşen. Wikipedia — bkz. Konu 4.4 — Yapılandırma Yönetimi.
Yapılandırma yönetim veritabanı (Configuration management database, CMDB) — Yapılandırma öğelerini ve aralarındaki ilişkileri saklayan veritabanı için kullanılan bir ITIL terimi. Wikipedia — bkz. Konu 4.4 — Yapılandırma Yönetimi.
Sürekli iyileştirme (Continual improvement) — Ürünleri, hizmetleri veya süreçleri küçük adımlarla ya da atılımlarla iyileştirmeye yönelik süregelen çaba. Wikipedia — bkz. Konu 3.15 — Sürekli İyileştirme.
Sürekli teslimat (Continuous delivery) — Her türlü değişikliği isteğe bağlı olarak hızlı, güvenli ve sürdürülebilir biçimde yayımlayabilme yeteneği (DORA). Wikipedia — bkz. Konu 3.5 — Sürüm ve Dağıtım Yönetimi.
Sürekli entegrasyon (Continuous integration, CI) — Çalışmayı ortak bir depoya sık sık birleştirmek; her birleştirmede otomatik derleme ve test yapılır. Wikipedia — bkz. Konu 1.6 — Extreme Programming.
Copyleft — Alıcılardan, dağıttıkları şeyin en az bazı bölümleri için aynı lisansı kullanmalarını isteyen bir açık kaynak lisansları ailesi. Wikipedia — bkz. Konu 4.2 — Yazılım Varlık Yönetimi.
Müşteri ve kullanıcı, BT hizmet yönetimi (Customer and user, ITSM) — Müşteri bir hizmetin bedelini öder veya siparişini verir; kullanıcı onu kullanır. Bunlar farklı ihtiyaçları olan farklı kişiler olabilir. Wikipedia — bkz. Konu 2.1 — BT Hizmet Yönetimi.
Çevrim süresi (Cycle time) — Kanban'da, tamamlanmış bir iş öğesinin başlangıcından bitişine kadar geçen süre. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
D
Günlük Scrum (Daily Scrum) — Geliştiricilerin Sprint Hedefi yönündeki ilerlemeyi incelediği ve ertesi günü planladığı, 15 dakikalık günlük etkinlik. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Veri silme (Data erasure) — Bir depolama aygıtının her sektörünün üzerine yazarak verinin geri getirilememesini sağlayan yöntem; sıradan silme yalnızca işaretçileri kaldırır. Wikipedia — bkz. Konu 4.3 — Donanım Varlık Yönetimi.
Derinlemesine savunma (Defense in depth) — Tek bir arızanın yetmemesi için birbiriyle örtüşen idari, mantıksal ve fiziksel denetimleri katmanlamak. Wikipedia — bkz. Konu 3.13 — Bilgi Güvenliği Yönetimi.
Bitti Tanımı (Definition of Done) — Bir işin Scrum Artımının parçası sayılması için karşılaması gereken kalite standardı. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
İş Akışı Tanımı (Definition of Workflow, DoW) — Kanban Kılavuzu'nda ekibin iş öğelerine, iş akışı durumlarına, devam eden iş denetimine, politikalara ve hizmet seviyesi beklentisine ilişkin üzerinde uzlaştığı tanım. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
Dağıtım sıklığı (Deployment frequency) — Dağıtımların ne sıklıkla gerçekleştiği (DORA). — bkz. Konu 3.4 — Değişiklik Sağlama.
DevOps — Yazılım geliştirme ile BT operasyonlarının entegrasyonu ve otomasyonu; ortak sahiplik, iş akışı otomasyonu ve hızlı geri bildirimle karakterize edilir. Wikipedia — bkz. Konu 5.2 — DevOps.
Yeniliklerin yayılması (Diffusion of innovations) — Everett Rogers'ın, yeni fikirlerin nasıl yayıldığını beş benimseyici kategorisi ve benimseme hızını etkileyen beş nitelikle açıklayan kuramı. Wikipedia — bkz. Konu 5.8 — Kurumsal Değişim ve Benimseme.
Disciplined Agile (DA) — Ağustos 2019'dan beri Project Management Institute'a ait, ekibin çalışma biçimini seçmesine yardımcı olan süreç hedefleri ve seçenekleri araç takımı. Wikipedia — bkz. Konu 1.8 — Çevikliği Ölçeklendirme.
Sapma, yapılandırma (Drift, configuration) — Bir sistemin amaçlanan (bildirilen) durumu ile gerçek (keşfedilen) durumu arasındaki fark. — bkz. Konu 4.4 — Yapılandırma Yönetimi.
E
Elektronik atık (Electronic waste, e-waste) — Yeniden kullanım, yeniden satış, geri dönüşüm veya bertaraf için ayrılanlar da dahil, atılan elektrikli veya elektronik cihazlar. Wikipedia — bkz. Konu 4.3 — Donanım Varlık Yönetimi.
Acil değişiklik (Emergency change) — Örneğin hizmeti geri getirmek için acilen yapılması gereken, hızlandırılmış yetkilendirmeye tabi değişiklik. — bkz. Konu 3.4 — Değişiklik Sağlama.
Kurumsal hizmet yönetimi (Enterprise service management, ESM) — BT hizmet yönetimi araçlarını ve fikirlerini insan kaynakları veya tesisler gibi diğer iş alanlarına uygulamak. Wikipedia — bkz. Konu 2.1 — BT Hizmet Yönetimi.
Hak (Entitlement) — Bir kuruluşun sözleşmeleri ve lisansları uyarınca neyi kullanmaya yetkili olduğu. — bkz. Konu 4.2 — Yazılım Varlık Yönetimi.
Hata bütçesi (Error budget) — Bir hizmet seviyesi hedefinin ne oranda karşılanamayabileceği; yayın kararlarına yön vermek için kullanılır. — bkz. Konu 3.7 — Hizmet Seviyesi Yönetimi.
Etkinlik, BT hizmet yönetimi (Event, ITSM) — Bir hizmetin yönetimi açısından önem taşıyan durum değişikliği. — bkz. Konu 3.10 — İzleme ve Etkinlik Yönetimi.
Extreme Programming (XP) — Eşli programlama, test güdümlü geliştirme ve sürekli entegrasyon gibi mühendislik uygulamalarını vurgulayan çevik bir yöntem. Wikipedia — bkz. Konu 1.6 — Extreme Programming.
F
FinOps — Mühendislik, finans ve iş ekipleri arasındaki iş birliği yoluyla teknolojinin iş değerini en üst düzeye çıkaran bir operasyonel çerçeve ve kültürel uygulama. — bkz. Konu 4.5 — BT Mali Yönetimi ve FinOps.
FitSM — AB destekli FedSM projesinden doğan, hafif ve serbest lisanslı BT hizmet yönetimi standartları ailesi; kuruluşlar uygunluk belgesi alamaz. Wikipedia — bkz. Konu 2.7 — BT Hizmet Yönetimi Çerçeveleri ve Standartları.
Hizmet yönetiminin dört boyutu (Four dimensions of service management) — ITIL 4'ün kontrol listesi: kuruluşlar ve insanlar; bilgi ve teknoloji; ortaklar ve tedarikçiler; değer akışları ve süreçler. — bkz. Konu 2.5 — Hizmet Yönetiminin Dört Boyutu.
Dört altın sinyal (Four golden signals) — Gecikme, trafik, hatalar ve doygunluk: kullanıcıya dönük bir sistem için izlenecek sinyaller. — bkz. Konu 3.10 — İzleme ve Etkinlik Yönetimi.
Futurespective — Mevcut kararlara yön vermek için olası gelecekleri hayal eden, ileriye dönük grup alıştırması; retrospektifin karşılığı. — bkz. Konu 6.1 — Ekip Sohbetleri.
G
Goodhart yasası (Goodhart's law) — Bir ölçü hedef haline geldiğinde iyi bir ölçü olmaktan çıkar diyen özdeyiş. Wikipedia — bkz. Konu 5.6 — Metrikler ve Ölçüm.
Yönetişim, risk ve uyum (Governance, risk, and compliance, GRC) — Kurumsal yönetişime, risk yönetimine ve düzenleyici uyuma bütüncül bir yaklaşım. Wikipedia — bkz. Konu 5.7 — Yönetişim, Risk ve Uyum.
Korkuluk (Guardrail) — İşin yolunun içine yerleştirilmiş, işi durdurmadan rotada tutan sınır; örneğin otomatik bir politika denetimi. — bkz. Konu 5.7 — Yönetişim, Risk ve Uyum.
Yol gösterici ilkeler, ITIL (Guiding principles, ITIL) — Yedi öneri: değere odaklan; bulunduğun yerden başla; geri bildirimle yinelemeli ilerle; iş birliği yap ve görünürlüğü artır; bütüncül düşün ve çalış; basit ve pratik tut; en iyile ve otomatikleştir. — bkz. Konu 2.4 — ITIL Yol Gösterici İlkeleri.
H
Halüsinasyon, yapay zeka (Hallucination, AI) — Yanlış veya yanıltıcı bilgiyi olgu gibi sunan bir yapay zeka yanıtı. Wikipedia — bkz. Konu 6.2 — BT Hizmet Yönetiminde Yapay Zeka.
I
Olay (Incident) — Hizmetin erişilebilirliğinde veya kalitesinde bir kesinti ya da olası kesinti. Wikipedia — bkz. Konu 2.1 — BT Hizmet Yönetimi.
Olay komutanı (Incident commander) — Bir olayın üst düzey durumunu tutan ve müdahaleyi koordine eden kişi. — bkz. Konu 3.2 — Olay Yönetimi.
Artım (Increment) — Scrum'da, Ürün Hedefi yönünde atılan, kullanılabilir ve doğrulanmış, önceki tüm Artımlara eklenen adım. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Bilgi güvenliği (Information security) — Bilgi risklerini azaltarak bilgiyi korumak; temel hedefleri gizlilik, bütünlük ve erişilebilirliktir. Wikipedia — bkz. Konu 3.13 — Bilgi Güvenliği Yönetimi.
Kod olarak altyapı (Infrastructure as code, IaC) — Kaynakları, çoğu kez sürüm denetiminde tutulan, makine tarafından okunabilir tanım dosyalarıyla yönetmek ve sağlamak. Wikipedia — bkz. Konu 4.4 — Yapılandırma Yönetimi.
ISO/IEC 20000 — Bir kuruluşun belgelendirilebileceği, BT hizmet yönetimi sistemlerine ilişkin uluslararası standart. Wikipedia — bkz. Konu 2.7 — BT Hizmet Yönetimi Çerçeveleri ve Standartları.
ISO/IEC 27001 — Bilgi güvenliği yönetim sistemleri standardı; kuruluşlar bu standarda göre belgelendirilebilir. Wikipedia — bkz. Konu 3.13 — Bilgi Güvenliği Yönetimi.
BT varlık yönetimi (IT asset management, ITAM) — Yaşam döngüsü yönetimini ve BT kararlarını desteklemek için mali, sözleşmesel ve envanter işlevlerini birleştiren iş uygulamaları. Wikipedia — bkz. Konu 4.1 — BT Varlık Yönetimi.
BT hizmet yönetimi (IT service management, ITSM) — Bir kuruluşun müşterilere sunulan BT hizmetlerini tasarlamak, oluşturmak, teslim etmek, işletmek ve denetlemek için yürüttüğü faaliyetler. Wikipedia — bkz. Konu 2.1 — BT Hizmet Yönetimi.
ITIL — BT hizmet yönetimi ve BT varlık yönetimi için bir uygulamalar çerçevesi; belgelendirme kuruluşlar için değil, bireyler içindir. Wikipedia — bkz. Konu 2.2 — ITIL.
J
K
Kaizen — Toyota'daki iyileştirme ekiplerine 1936'ya kadar dayandırılan, sürekli ve artımlı iyileştirme. Wikipedia — bkz. Konu 1.7 — Yalın Yazılım Geliştirme.
Kanban — İş akışını görselleştirerek, devam eden işi sınırlayarak ve iş akışını iyileştirerek değer akışını optimize etme stratejisi. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
Bilgi yönetimi (Knowledge management) — Kurumsal hedeflere ulaşmak için bilgiyi işlemek: farkındalık, öğrenme, iş birliği ve yenilik. Wikipedia — bkz. Konu 3.9 — Bilgi Yönetimi.
Bilinen hata (Known error) — Nedeni belirlenmiş, çoğunlukla geçici çözümü kaydedilmiş bir sorun. — bkz. Konu 3.3 — Sorun Yönetimi.
L
Large-Scale Scrum (LeSS) — Craig Larman ve Bas Vodde'nin, tek bir ürün üzerinde çalışan çok sayıda ekibe tek bir Ürün Sahibi ve tek bir Ürün Biriktirme Listesi ile Scrum uygulayan çerçevesi. — bkz. Konu 1.8 — Çevikliği Ölçeklendirme.
Lean coffee — Katılımcıların gündemi kendilerinin oluşturduğu ve konulara oy verdiği, gündemsiz, yapılandırılmış toplantı; 2009'da Seattle'da Jim Benson ve Jeremy Lightsmith tarafından yaratıldı. — bkz. Konu 6.1 — Ekip Sohbetleri.
Yalın yazılım geliştirme (Lean software development) — Yalın üretimin yazılıma uyarlanması; 2003'te Mary ve Tom Poppendieck tarafından yedi ilke olarak ifade edildi. Wikipedia — bkz. Konu 1.7 — Yalın Yazılım Geliştirme.
Liftoff — Bir ekibin vizyon, hedefler, paydaşlar ve ilk plan üzerinde hizalandığı, çevik bir projenin başlangıç aşaması. — bkz. Konu 6.1 — Ekip Sohbetleri.
M
Muda (israf) (Muda, waste) — Yalın yaklaşımda müşteri için değer katmayan faaliyet; Shingo'nun yedi israfı stok, aşırı üretim, aşırı işleme, taşıma, hareket, bekleme ve hatalardır. Wikipedia — bkz. Konu 1.7 — Yalın Yazılım Geliştirme.
N
Net tavsiye skoru (Net promoter score, NPS) — Tavsiye etme olasılığına ilişkin tek bir soruya dayanan ölçü: tavsiye edenlerin yüzdesi eksi eleştirenlerin yüzdesi. Wikipedia — bkz. Konu 5.6 — Metrikler ve Ölçüm.
NIST Yapay Zeka Risk Yönetimi Çerçevesi (NIST AI Risk Management Framework) — Yapay zekanın bireyler, kuruluşlar ve toplum için risklerini yönetmeye yönelik, 26 Ocak 2023'te yayımlanan gönüllü çerçeve. — bkz. Konu 6.2 — BT Hizmet Yönetiminde Yapay Zeka.
Normal değişiklik (Normal change) — İlerlemeden önce değerlendirme ve yetkilendirme gerektiren değişiklik. — bkz. Konu 3.4 — Değişiklik Sağlama.
O
Hedefler ve anahtar sonuçlar (Objectives and key results, OKRs) — Bir hedefi üç ila beş ölçülebilir anahtar sonuçla eşleştiren hedef belirleme çerçevesi. Wikipedia — bkz. Konu 5.6 — Metrikler ve Ölçüm.
Açık kaynak yazılım (Open-source software) — Kaynak kodu kamuya açık olan ve açık bir lisans altında kullanılabilen, incelenebilen, değiştirilebilen ve dağıtılabilen yazılım. Wikipedia — bkz. Konu 4.2 — Yazılım Varlık Yönetimi.
P
Eşli programlama (Pair programming) — İki programcının tek bir iş istasyonunda tek bir görev üzerinde çalışması; biri yazar, diğeri gözden geçirir, eşler sık sık değişir. Wikipedia — bkz. Konu 1.6 — Extreme Programming.
PDCA — Planla, uygula, kontrol et, önlem al: süreçleri ve ürünleri denetlemek ve sürekli iyileştirmek için yinelemeli bir yöntem. Wikipedia — bkz. Konu 3.15 — Sürekli İyileştirme.
Serbest lisans (Permissive license) — Türev işlerin aynı lisansı kullanmasını gerektirmeyen açık kaynak lisansı; BSD, MIT ve Apache örnektir. Wikipedia — bkz. Konu 4.2 — Yazılım Varlık Yönetimi.
PESTLE — Dört boyutun tümünü etkileyen siyasi, ekonomik, toplumsal, teknolojik, yasal ve çevresel faktörlerin taraması. Wikipedia — bkz. Konu 2.5 — Hizmet Yönetiminin Dört Boyutu.
Sorun (Problem) — Bir veya daha fazla olayın altta yatan nedeni ya da şüphelenilen nedeni. — bkz. Konu 3.3 — Sorun Yönetimi.
Ürün Biriktirme Listesi (Product Backlog) — Scrum'da, ürünün neye ihtiyaç duyduğunu gösteren sıralı ve gelişen liste; taahhüdü Ürün Hedefi'dir. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Ürün Sahibi (Product Owner) — Scrum'da, ürünün değerini en üst düzeye çıkarmaktan ve Ürün Biriktirme Listesini sıralamaktan sorumlu tek kişi. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Ürün sahibi, hizmet sahibi (Product owner, service owner) — Bir ürünün veya hizmetin değerinden ve biriktirme listesinin sıralanmasından sorumlu kişi. — bkz. Konu 5.5 — Ürün ve Hizmet Sahipliği.
İstem (Prompt) — Bir yapay zeka asistanına tek bir görev için verilen yönerge ve materyal. Wikipedia — bkz. Konu 6.3 — Yapay Zeka Becerileri ve İstemleri.
Çekme sistemi (Pull system) — Yeni işin yalnızca buna kapasite olduğunda başladığı, devam eden işi sınırlayarak elde edilen çalışma biçimi. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
Q
R
Kurtarma noktası hedefi (Recovery point objective, RPO) — Kabul edilebilir veri gecikmesi miktarı: ne kadar veri kaybı tolere edilebilir. Wikipedia — bkz. Konu 3.12 — Hizmet Sürekliliği Yönetimi.
Kurtarma süresi hedefi (Recovery time objective, RTO) — Bir kesintiden sonra bir işlevi geri getirmek için kabul edilebilir süre. Wikipedia — bkz. Konu 3.12 — Hizmet Sürekliliği Yönetimi.
Yeniden düzenleme (Refactoring) — Kodun yaptığı işi değiştirmeden tasarımını iyileştirmek. Wikipedia — bkz. Konu 1.6 — Extreme Programming.
Talep modeli (Request model) — Bir hizmet talebi türü için tekrarlanabilir kalıp: gereken bilgi, onay, adımlar ve beklenen süre. — bkz. Konu 3.6 — Hizmet Talebi Yönetimi.
Geri getirimle zenginleştirilmiş üretim (Retrieval-augmented generation, RAG) — Bir dil modelinin, çıktısını temellendirmek için yanıt vermeden önce dış kaynaklara başvurmasına izin vermek. Wikipedia — bkz. Konu 6.2 — BT Hizmet Yönetiminde Yapay Zeka.
Retrospektif (Retrospective) — Çoğunlukla sürekli yazılım teslimatı döneminin ardından yapılan; neyin iyi gittiğine, nelerin iyileştirilebileceğine ve derslerin nasıl uygulanacağına bakan ekip toplantısı. Wikipedia — bkz. Konu 6.1 — Ekip Sohbetleri.
Risk kaydı (Risk register) — Belirlenen risklerin tanım, değerlendirme, sahip, ele alma ve durum bilgileriyle kaydı. — bkz. Konu 5.7 — Yönetişim, Risk ve Uyum.
Kök neden analizi (Root cause analysis, RCA) — Arızaların temel nedenlerini bulmaya yönelik sorun çözme yöntemi; bir etken ortadan kaldırıldığında sorun tekrarlanmıyorsa kök nedendir. Wikipedia — bkz. Konu 3.3 — Sorun Yönetimi.
S
Scaled Agile Framework (SAFe) — Scaled Agile, Inc. tarafından yayımlanan, yalın ve çevik uygulamaları ölçeklendirmeye yönelik kuruluş ve iş akışı kalıpları kümesi. Wikipedia — bkz. Konu 1.8 — Çevikliği Ölçeklendirme.
Scrum — İnsanların karmaşık sorunlara uyarlanabilir çözümlerle değer yaratmasına yardım eden, roller, etkinlikler ve çıktılardan oluşan hafif çerçeve. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Scrum Master — Scrum'da, Scrum'ı kurma ve ekibin ile kuruluşun onu anlayıp uygulamasına yardım etme sorumluluğu. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Scrum of scrums — Birkaç ekibin temsilcilerinin ilerlemeyi paylaştığı ve bağımlılıkları çözdüğü hafif koordinasyon toplantısı. — bkz. Konu 1.8 — Çevikliği Ölçeklendirme.
Scrumban — Scrum etkinlikleri ile Kanban akışının karışımı. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Hizmet kataloğu (Service catalog) — Bir kuruluşun sunduğu hizmetlerin, her birinin sahibi, açıklaması ve yardım alma yoluyla birlikte derlenmiş koleksiyonu. Wikipedia — bkz. Konu 3.8 — Hizmet Kataloğu Yönetimi.
Hizmet masası (Service desk) — Kullanıcılar veya müşteriler ile hizmet sağlayıcı arasındaki tek iletişim noktası; olayları ve hizmet taleplerini ele alır. Wikipedia — bkz. Konu 3.1 — Hizmet Masası.
Hizmet entegrasyonu ve yönetimi (Service integration and management, SIAM) — Birden çok tedarikçiyi yönetmek ve onları işe dönük tek bir hizmette bütünleştirmek için yaklaşım. Wikipedia — bkz. Konu 3.14 — Tedarikçi Yönetimi.
Hizmet seviyesi anlaşması (Service level agreement, SLA) — Bir sağlayıcı ile müşteri arasında, hizmeti, kalitesini ve sorumlulukları tanımlayan, genellikle bağlayıcı bir sözleşme olan anlaşma. Wikipedia — bkz. Konu 3.7 — Hizmet Seviyesi Yönetimi.
Hizmet seviyesi beklentisi (Service level expectation, SLE) — Kanban'da, bir iş öğesinin geçmiş çevrim sürelerine dayanarak iş akışından ne kadar sürede geçmesi gerektiğine ilişkin tahmin; bir anlaşma değildir. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
Hizmet seviyesi göstergesi (Service level indicator, SLI) — Sağlanan hizmet seviyesinin bir yönünün dikkatle tanımlanmış nicel ölçüsü. — bkz. Konu 3.7 — Hizmet Seviyesi Yönetimi.
Hizmet seviyesi hedefi (Service level objective, SLO) — Bir SLI ile ölçülen hizmet seviyesi için hedef değer veya aralık. Wikipedia — bkz. Konu 3.7 — Hizmet Seviyesi Yönetimi.
Hizmet talebi (Service request) — Bir hizmetin normalde sağladığı bir şey için rutin talep. Wikipedia — bkz. Konu 2.1 — BT Hizmet Yönetimi.
Hizmet değer zinciri (Service value chain) — ITIL 4 hizmet değeri sisteminin merkezindeki işletim modeli: planla, iyileştir, etkileşim kur, tasarla ve geçiş yap, edin/oluştur, teslim et ve destekle. — bkz. Konu 2.6 — Hizmet Değer Zinciri.
Hizmet değeri sistemi (Service value system, SVS) — Yol gösterici ilkelerin, yönetişimin, hizmet değer zincirinin, uygulamaların ve sürekli iyileştirmenin talebi ve fırsatı değere dönüştürmesini gösteren ITIL 4 modeli. — bkz. Konu 2.3 — ITIL Hizmet Değeri Sistemi.
Gösterim (Showback) — Tüketicilere, onlara fatura kesmeden, neyi kullandıklarını ve maliyetinin ne olduğunu göstermek. — bkz. Konu 4.5 — BT Mali Yönetimi ve FinOps.
Site Reliability Engineering (SRE) — Büyük hizmetlerin erişilebilirliğini ve performansını iyileştirmek için yazılım mühendisliğini operasyonlara uygulayan disiplin. Wikipedia — bkz. Konu 5.3 — Site Reliability Engineering.
Beceri, yapay zeka (Skill, AI) — Bir tür görev için yeniden kullanılabilir bilgi birikimi paketi: açıklaması ne zaman kullanılacağını söyleyen bir SKILL.md dosyası içeren dizin. — bkz. Konu 6.3 — Yapay Zeka Becerileri ve İstemleri.
Yazılım varlık yönetimi (Software asset management, SAM) — Yazılımın satın alınmasını, dağıtımını, bakımını, kullanımını ve elden çıkarılmasını yönetmek ve optimize etmek için iş uygulaması. Wikipedia — bkz. Konu 4.2 — Yazılım Varlık Yönetimi.
Yazılım malzeme listesi (Software bill of materials, SBOM) — Bir yazılım çıktısını oluşturmak için kullanılan, açık kaynak ve tescilli parçalar dahil bileşenlerin envanteri. Wikipedia — bkz. Konu 4.2 — Yazılım Varlık Yönetimi.
Yazılım tedarik zinciri (Software supply chain) — Bir yazılım çıktısını geliştirmek, derlemek ve yayımlamak için kullanılan bileşenler, kütüphaneler, araçlar ve süreçler. Wikipedia — bkz. Konu 4.2 — Yazılım Varlık Yönetimi.
Sprint — Scrum'da, diğer tüm etkinliklerin gerçekleştiği, bir ay veya daha kısa sabit zaman kutusu. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Sprint Hedefi (Sprint Goal) — Bir Scrum Sprint'i için tek hedef; Sprint Biriktirme Listesinin taahhüdü. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Sprint Retrospektifi (Sprint Retrospective) — Ekibin nasıl çalıştığını incelediği ve iyileştirmeleri planladığı Scrum etkinliği. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Sprint Gözden Geçirmesi (Sprint Review) — Ekibin Artımı paydaşlara gösterdiği ve Ürün Biriktirme Listesini ayarladığı Scrum etkinliği. Wikipedia — bkz. Konu 1.4 — Teslimat Tahmini ve Planlama Metrikleri.
Standart değişiklik (Standard change) — Belgelenmiş bir prosedürü izleyen, önceden yetkilendirilmiş, düşük riskli ve iyi anlaşılmış değişiklik. — bkz. Konu 3.4 — Değişiklik Sağlama.
Uygulanabilirlik Bildirgesi (Statement of Applicability) — ISO/IEC 27001'de, bir kuruluşun Ek A denetimlerinden hangilerini dahil edip hangilerini hariç tuttuğunu gerekçelendiren belge. Wikipedia — bkz. Konu 3.13 — Bilgi Güvenliği Yönetimi.
Tedarikçi ilişkileri yönetimi (Supplier relationship management, SRM) — Tedarikçilerin güçlü yönlerinin, performansının ve yeteneklerinin sistematik değerlendirilmesi; ilişki yaşam döngüsü boyunca etkileşimlerin koordinasyonu. Wikipedia — bkz. Konu 3.14 — Tedarikçi Yönetimi.
Sürdürülebilir tempo (Sustainable pace) — İnsanların yıllar boyunca etkili kalması için düzenli fazla mesaiden kaçınan bir Extreme Programming uygulaması (aynı zamanda bir çevik ilke). Wikipedia — bkz. Konu 1.6 — Extreme Programming.
T
Örtük bilgi (Tacit knowledge) — İçselleştirilmiş ve çoğu kez bilinçli olarak bilinmeyen, bu yüzden yazıya dökülmesi zor bilgi. Wikipedia — bkz. Konu 3.9 — Bilgi Yönetimi.
Teknik borç (Technical debt) — Şimdi daha iyi bir çözüm yerine hızlı bir çözümü seçmenin yol açtığı, gelecekteki yeniden çalışma maliyeti. Wikipedia — bkz. Konu 1.2 — Çevik İlkeler.
Test güdümlü geliştirme (Test-driven development, TDD) — Önce başarısız bir test yazmak, sonra onu geçirmeye yetecek kadar kod yazmak. Wikipedia — bkz. Konu 1.6 — Extreme Programming.
Üç Yol (The Three Ways) — Gene Kim'in DevOps için üç ilkesi: akış, geri bildirim ve sürekli öğrenme ile deney. — bkz. Konu 5.2 — DevOps.
Çıktı hacmi (Throughput) — Kanban'da, bir dönemde bitirilen iş öğesi sayısı. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
Angarya (Toil) — Elle yapılan, tekrarlayan, otomatikleştirilebilir, taktik, kalıcı değeri olmayan ve hizmetle doğrusal büyüyen operasyonel iş (SRE kullanımı). — bkz. Konu 5.3 — Site Reliability Engineering.
U
Destekleyici sözleşme (Underpinning contract) — ITIL sözlüğünde, bir hizmet seviyesi anlaşmasını destekleyen, dış tedarikçiyle yapılan anlaşma. — bkz. Konu 3.14 — Tedarikçi Yönetimi.
Birim maliyet (Unit cost) — Maliyetin, işlem, kullanıcı veya hizmet gibi bir iş ölçüsüne bölünmesi. — bkz. Konu 4.5 — BT Mali Yönetimi ve FinOps.
V
Değer akışı (Value stream) — Müşterilere belirli bir hizmeti veya ürünü yaratan ve teslim eden özel faaliyetler kümesi; hizmet değer zincirinden geçen bir yol. — bkz. Konu 5.4 — Değer Akışı Yönetimi; ayrıca Konu 2.6 — Hizmet Değer Zinciri.
Değer akışı yönetimi (Value stream management) — Bir değer akışındaki tüm ekipler arasında iş akışını ortak ölçüler, adı konmuş bir sahip ve düzenli gözden geçirmeyle yönetmek. Wikipedia — bkz. Konu 5.4 — Değer Akışı Yönetimi.
Değer akışı haritalama (Value stream mapping) — Talepten teslim edilen değere kadar her adımı çalışma süresi ve bekleme süresiyle gösteren, israfı bulmak için kullanılan teknik. Wikipedia — bkz. Konu 1.7 — Yalın Yazılım Geliştirme.
Değer akışı haritalama (Value-stream mapping) — Bir ürünü veya hizmeti müşteriye ulaştıran adımların mevcut ve gelecekteki durumlarını, her aşamada süre ve hacimle birlikte haritalayan yalın teknik. Wikipedia — bkz. Konu 5.4 — Değer Akışı Yönetimi.
W
Şelale modeli (Waterfall model) — Projenin her aşamasını bir sonrakine başlamadan önce tamamlayan, plan güdümlü yaklaşım. Wikipedia — bkz. Konu 1.3 — Çevik Yazılım Geliştirme.
Devam eden iş (Work in progress, WIP) — Başlanmış ama henüz bitmemiş öğelerin sayısı; sınırlandırılması bir çekme sistemi yaratır. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
İş öğesi yaşı (Work item age) — Kanban'da, bitmemiş bir öğenin başlamasından bu yana geçen süre. Wikipedia — bkz. Konu 1.5 — Kanban.
Devam eden iş sınırı (Work-in-process limit) — Bir iş akışı aşamasında aynı anda bulunabilecek öğe sayısı üst sınırı. — bkz. Konu 5.4 — Değer Akışı Yönetimi.
Geçici çözüm (Workaround) — Bir olayın veya sorunun etkisini nedenini ortadan kaldırmadan azaltma ya da önleme yolu. — bkz. Konu 3.3 — Sorun Yönetimi.
Çalışma anlaşması (Working agreement) — Bir ekibin birlikte nasıl çalışacağına dair kendisi için yazdığı kısa kurallar kümesi. — bkz. Konu 6.1 — Ekip Sohbetleri.